می­توانیم به‌جرئت بگوییم که مهم‌ترین و اساسی‌ترین مبحث در علم حسابداری، ماهیت حساب ها در حسابداری است؛ به‌طوری‌که آن را الفبای حسابداری می­‌نامند، به همین دلیل اگر دانشجویان رشته حسابداری این مبحث را به‌خوبی یاد نگیرند، به‌هیچ‌عنوان نمی‌توانند دیگر مباحث حسابداری را یاد بگیرند؛ بنابراین حتماً پیشنهاد می‌کنیم ماهیت حساب‌ها در حسابداری را یاد بگیرید. اگر علاقه‌مند به حوزه حسابداری هستید، ما در شرکت ازتا یک دوره آموزش حسابداری که به طور کامل از مبتدی تا بازار کار را به شما آموزش می‌دهیم.

 

مهم‌ترین معادله در حسابداری

ما در علم حسابداری، با حساب‌های زیادی سروکار داریم از جمله خرید، درآمد، هزینه‌­ها، حقوق صاحبان سهام، حساب­‌های دریافتنی، حساب­‌های پرداختنی و … . تمام این حساب‌ها به سه دسته تقسیم می­شوند: دارایی­‌ها بدهی­‌ها سرمایه با این سه بخش اصلی، یک معادله مهم ایجاد می‌­شود که در ترازنامه لحاظ می‌­شود. در ضمن اگر در مورد مبحث ترازنامه می­خواهید مطالعه داشته باشید. این معادله مهم به این صورت است:

دارایی = بدهی + سرمایه

 

انواع ماهیت حساب ها در حسابداری

درکل ماهیت حساب‌ها در حسابداری به چهار دسته تقسیم می­شود:

  • بدهکار
  • بستانکار
  • خنثی
  • دوگانه

ماهیت بدهکار و بستانکار

 

ماهیت حساب ها در حسابداری ، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

 

اگر حسابداری را یک سیستم فرض کنیم، در این سیستم زمانی که حسابی که باید از آن وجه یا خدماتی دریافت کنیم، ثبت شود، این حساب بدهکار ما می­‌شود و از طرفی دیگر زمانی که حسابی، وجه یا خدماتی را از ما بخواهد، این حساب در سیستم حسابداری، بستانکار تلقی می­‌شود. برای مثال زمانی که می‌خواهیم هزینه درآمد کارکنان را ثبت کنیم، هزینه درآمد که خدماتی به ما داده، بدهکار می‌­شود و وجه نقد که وجوه نقدی از ما می­‌خواهد، بستانکار می­‌شود.

بر می­گردیم به معادله مهم حسابداری؛ همان‌طور که می­بینید، دارایی­ که در سمت راست قرار دارد، ماهیت بدهکار دارد و بدهی­ها و سرمایه، ماهیت بستانکار دارند. اگر در مورد ترازنامه هم مطالعه کردید، حتماً می­دانید که دارایی‌­ها در سمت راست و بدهی‌­ها و سرمایه در سمت چپ ترازنامه لحاظ می‌­شوند.

در ماهیت بدهکار که شامل تمام دارایی­‌ها و هزینه‌ها می‌­باشد، زمانی که ماهیت بدهکار افزایش یابد، در طرف بدهکار یا راست ثبت می­شود و زمانی که کاهش یابد، در طرف بستانکار یا چپ، ثبت می­‌شود. مانده این نوع حساب­‌ها، همیشه بدهکار است. در ماهیت بستانکار، درست برعکس بدهکار است، زمانی که افزایش می­‌یابد در طرف بستانکار یا چپ ثبت می­‌شود و زمانی که کاهش می‌­یابد در طرف بدهکار یا راست ثبت می­‌شود. ماهیت این نوع حساب­‌ها، بستانکار است.

 

ماهیت خنثی

این نوع از ماهیت حساب‌ها در حسابداری ، وجه تعهدی دارند و در رویدادهای مالی ثبت نمی­‌شوند. مثل حساب­‌های انتظامی و غیر انتظامی.

این دسته از حساب­‌ها سه ویژگی دارند:

  • نسبت به تمام حساب­‌های مالی کاملاً بی­‌طرف است؛ یعنی در طرف هیچ حساب­ مالی قرار نمی‌­گیرد
  •  عدم ارائه در گزارشات مالی؛ اما گاهی برای ارائه آمار استفاده می­‌شود
  •  در حساب­های دریافتنی و پرداختنی، ثبت مشابهی دارند.

 

ماهیت دوگانه

این نوع حساب‌ها، می‌­توانند دو طرف معادله حسابداری، قرار بگیرند. مانده این نوع حساب­‌ها می­توان هم بدهکار باشد و هم بستانکار.

حساب‌ها از نظر نقل‌وانتقال به دوره مالی بعدی به دودسته تقسیم می‌­شوند:

  • حساب‌های دائمی
  • حساب‌های موقی

حساب‌های دائمی

این نوع حساب­‌ها، حساب­‌هایی هستند که همیشه به سال مالی بعدی منتقل می­‌شوند. دارایی­‌ها، بدهی‌­ها و سرمایه جزء این نوع حساب­‌ها هستند.

 

حساب‌های موقتی

بر خلاف حساب‌های دائمی، حساب‌های موقت، حساب‌هایی هستند که در دوره مالی بعد منتقل نمی‌شوند؛ مثل درآمد، هزینه‌ها و برداشت. این نوع حساب در ترازنامه لحاظ نمی­شود اما در صورت‌های مالی دیگر مثل صورت سود و زیان، منعکس می­گردد.

 

حساب‌های مختلط

اما گاهی در بین حساب­‌های دائمی و موقتی، یک حساب دیگری با عنوان حساب­‌های مختلط ایجاد می­‌شود. این نوع حساب­‌ها زمانی ایجاد می­‌شود که مانده یک حساب هم در صورت سود و زیان و هم در ترازنامه باید ذکر شود.

 

ماهیت حساب‌ها در حسابداری

ماهیت حساب ها در حسابداری کمی گیج‌کننده است، اما جای نگرانی نیست؛ تنها با تکرار و تمرین، می­‌توانید به آنها کاملاً تسلط پیدا کنید.

 

ماهیت حساب خرید

حساب خرید ماهیت بدهکار دارد؛ بنابراین همان‌طور که گفتیم، با افزایش آن بدهکار است و با کاهش آن، بستانکار می‌­شود. عواملی که باعث کاهش یا بستانکار شدن آن می‌­شود عبارت‌اند از: برگشت از خرید، تخفیف‌های نقدی و … .

 

ماهیت حساب فروش

ماهیت حساب فروش بستانکار است؛ بنابراین با افزایش، در طرف بستانکار و با کاهش در طرف بدهکار، ثبت زده می­‌شود. عواملی مثل فروش کالا و تجهیزات، موجب افزایش یا بستانکار شدن این حساب می­‌شود. ازآنجایی‌که ماهیت بستانکار دارد، حساب فروش همیشه مانده بستانکار دارد.

 

ماهیت حساب هزینه

همان‌طور که می­‌دانید، در هر کسب‌وکاری، برای انجام تعهدات و خدماتی که ارائه می­کند، مشمول هزینه­‌هایی می‌­شود. ماهیت حساب هزینه، بدهکار است؛ بنابراین با افزایش بدهکار و با کاهش بستانکار می‌­شود. این حساب موجب کاهش در سرمایه نیز می­‌گردد.

 

ماهیت حساب درآمد

ماهیت این حساب، بستانکار است. همچنین این حساب موجب افزایش سرمایه نیز می‌گردد.

 

ماهیت حساب پیش‌پرداخت

این حساب زمانی ثبت می‌شود که ما یک نوع کالا یا خدماتی را قبل از آنکه آن را دریافت کنیم، مبلغ آن را به طور کامل پرداخت کنیم. در این صورت این حساب جزء دارایی‌ها ما به‌حساب می‌آید؛ بنابراین ماهیت بدکار نیز دارد.

 

ماهیت حساب دریافتنی

حساب­‌های دریافتنی، ازآنجایی‌که مطالبه شرکت از اشخاص حقیقی یا حقوقی است، دارایی به‌حساب می‌آید؛ به همین دلیل ماهیت بدهکار دارد.

 

ماهیت حساب پرداختنی

حساب­‌های پرداختنی، شامل بدهی­‌هایی ناشی از خرید کالا، خدمات و … است که جزء بدهی‌های شرکت به‌حساب می‌آید؛ بنابراین ماهیت بستانکار نیز دارد.

 

ماهیت حساب ذخیره استهلاک

حساب ذخیره استهلاک، مثل تمام حساب‌های ذخیره، بستانکار است؛ بنابراین مانده این حساب همیشه باید بستانکار باشد.

 

ماهیت حساب‌جاری شرکا

حساب‌های جاری شرکا، ماهیت دوگانه دارند؛ بنابراین طبق مطلبی که در مورد حساب‌های دوگانه گفتیم، در اینجا حساب‌های جاری شرکا، یک‌بار در زیرمجموعه حساب‌های دریافتنی و یک‌بار در زیرمجموعه حساب پرداختنی لحاظ می‌شوند. ماهیت این حساب، کاملاً بستگی به ماهیت حساب‌های پرداختنی و دریافتنی دارد.

حساب‌جاری شرکا، ازآنجایی‌که نشان‌دهنده تبادلات مالی میان شرکت و شرکا می‌باشد، به حسابرسان داخلی کمک شایانی می‌کند. اگر حساب‌جاری شرکا بستانکار باشد، نشان‌دهنده این است که شرکت به سهام‌داران بدهکار است و اگر حساب‌جاری شرکا بدهکار باشد، سهام­داران به شرکت بدهکارند.

 

ماهیت حساب‌جاری کارکنان در حسابداری

حساب‌های جاری کارکنان، زیرمجموعه حساب‌های دریافتنی است؛ همان‌طور که قبلاً ذکر شد، حساب‌های دریافتنی شامل مطالبات شرکت از افراد، بابت انجام خدمات یا فروش کالا است. شرکت هم در گاهی اوقات که به کارکنان خود مساعده‌هایی می‌کند، از کارکنان خود مطالبه دارد و ازآنجایی‌که حساب‌های دریافتنی جزء دارایی است، حساب‌جاری کارکنان نیز ماهیت بدهکار دارد.

 

جدول ماهیت حساب‌ها در حسابداری

در جدول زیر می‌توانید تمام ماهیت تمام حساب ها را به صورت یکجا مشاهده کنید:

 

نام حسابگروه حسابماهیت حساب
حساب جاری شرکابدهی جاریبستانکار
حساب پیش دریافتبدهی جاریبستانکار
حساب پرداختنیبدهی جاریبستانکار
حساب وام کارکناندارایی جاریبدهکار
حساب پیش پرداختدارایی جاریبدهکار
مالیات بر ارزش افزوده خریددارایی جاریبدهکار
حساب استهلاک انباشتهبدهی جاریبستانکار
حساب انتظامیحساب کنترلیهم بدهکار هم بستانکار
حساب اندوخته قانونیحقوق صاحبان سهامبستانکار
حساب اسناد پرداختنیبدهی جاریبستانکار
حساب اعتبار اسنادیدارایی جاریبدهکار
حساب اسناد دریافتنیدارایی جاریبدهکار
حساب اندوختهحقوق صاحبان سهامبستانکار
حساب برگشت از خریدبهای تمام شده کالا فروش رفتهبستانکار
حساب برگشت از فروشهزینهبدهکار
بهای تمام شده کالای فروش رفتهبهای تمام شده کالا فروش رفتهبدهکار
حساب بانکدارایی جاریبدهکار
حساب برداشت شرکابدهی جاریبستانکار
پیش دریافت درآمدبدهی جاریبستانکار
پرداختنی تجاریبدهی جاریبستانکار
پیش پرداخت اجارهدارایی جاریبدهکار
حساب تنخواهدارایی جاریبدهکار
حساب تخفیفات نقدی خریدبهای تمام شده کالا فروش رفتهبستانکار
حساب تعدیلات سنواتیحقوق صاحبان سهامهم بدهکار هم بستانکار
حساب تقسیم سودحقوق صاحبان سهامهم بدهکار هم بستانکار
تخفیفات نقدی فروشهزینهبدهکار
حساب تعهد صاحبان سهامحقوق صاحبان سهامبستانکار
حساب جاری کارکناندارایی جاریبدهکار
حساب جاری شرکابدهی جاریبستانکار
حساب جذب و انحرافاتبهای تمام شده کالا فروش رفتهبدهکار
حساب جاری نزد بانکدارایی جاریبدهکار
حساب جاری اشخاصدارایی جاریبدهکار
سرمایهحقوق صاحبان سهامبستانکار
فروشدرآمدبستانکار
هزینههزینهبدهکار
سپرده حسن انجام کاربدهی جاریبستانکار
حقوق صاحبان سهامحقوق صاحبان سهامبستانکار
هزینه حقوق و دستمزدهزینهبستانکار
سهام خزانهحقوق صاحبان سهامبستانکار
کنترل خریدحساب کنترلیبدهکار
حساب ذخیرهبدهی جاریبستانکار
حساب ذخیره مالیاتبدهی جاریبستانکار
ذخیره مطالبات مشکوک الوصولبدهی جاریبستانکار
رهن و ودیعهدارایی جاریبدهکار
کالای در راهدارایی جاریبدهکار
وجوه در راه (بین راهی)دارایی جاریبدهکار
حساب صندوقدارایی جاریبدهکار
ضایعاتهزینهبدهکار

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.